Kazimierz Dolny – zielona oaza artystów, pachnąca starym drewnem i farbami olejnymi. Malownicze uliczki, kameralne galerie sztuki i klimatyczne kawiarenki sprawiają, że panuje tu niezwykła atmosfera.
W tym artykule zabierzemy Was do Kazimierza Dolnego. Pospacerujemy po urokliwym rynku, wejdziemy na punkty widokowe, poznamy historię kazimierskiego koguta, przejdziemy tajemnicze wąwozy lessowe, spojrzymy na Małopolski Przełom Wisły i odkryjemy wiele innych miejsc.
Zapraszamy do Kazimierza Dolnego!
Spis treści:
Zobacz film o Kazimierzu Dolnym
Kliknij w zdjęcie powyżej!
Ogólne informacje
Nazwa miasta pochodzi od księcia Kazimierza Sprawiedliwego. Później dodano drugi człon obecnej nazwy, by odróżnić go od krakowskiego Kazimierza, który był kiedyś odrębnym miastem. Kazimierz Dolny nazywany jest także Kazimierzem nad Wisłą.
Kazimierz Dolny rozciąga się wzdłuż Wisły. To właśnie ona znacząco wpłynęła na rozwój miasta. W XVI i XVII wieku działał tu jeden z największych portów śródlądowych w Polsce, co sprzyjało rozkwitowi handlu zbożem. Bogaci kupcy wznosili wtedy okazałe kamienice, które dziś są świadectwem dawnej świetności miasta.
Rynek w Kazimierzu Dolnym
Rynek w Kazimierzu Dolnym jest urokliwym sercem miasta. Na przestrzeni lat zmieniał swój charakter ze względu na liczne pożary, które niszczyły drewniane budynki. Dziś w centrum Kazimierza Dolnego możemy podziwiać piękne ceglane kamienice, w których mieszczą się liczne kawiarnie, restauracje i galerie sztuki.
Rynek składa się z dwóch części – starszej, która leży bliżej kościoła parafialnego i nowszej ulokowanej niżej.
Dwa razy w tygodniu (we wtorki i piątki) na rynku odbywa się targ.
Na środku rynku stoi drewniana studnia. Drugą można zobaczyć w rogu rynku. W tym miejscu rozpoczyna się ulica Lubelska, która pełna jest sklepików z rękodziełem i niewielkich galerii sztuki.
Artyści zaczęli przybywać do Kazimierza Dolnego około 100 lat temu. Artystyczny klimat można tu poczuć do dziś.
Kamienice Przybyłów
Na rynku można zobaczyć liczne kamienice. Trzy z nich wyróżniają się spośród pozostałych.
Najpopularniejsze to kamienice braci Mikołaja i Krzysztofa Przybyłów wzniesione w 1615 roku.
Architektura tych kamienic nawiązuje do budowli renesansu włoskiego i niderlandzkiego, ale potraktowanego w sposób naiwny.
Oznacza to, że detale architektoniczne sprowadzone są do roli czysto ozdobnej, bo nie są tu zachowane klasyczne zasady podziałów. Na fasadach widoczne jest dosłowne przedstawienie różnych postaci m.in. wizerunki patronów. W czasie pracy wykonawcy posługiwali się graficznymi wzornikami, które dostosowywali do konkretnej kompozycji.
Przy kazimierskim rynku stoi także XVIII-wieczna Kamienica Gdańska, której nazwa nawiązuje do dawnych kontaktów handlowych Kazimierza Dolnego z Gdańskiem.
Niedaleko rynku można też zobaczyć Kamienicę Celejowskich, zbudowaną w I połowie XVII wieku przez bogatego kupca Bartłomieja Celeja.
Charakteryzuje się bogato zdobioną attyką pełną detali rzeźbiarskich. Obecnie mieści się w niej Muzeum Nadwiślańskie.
Rzeźba psa Werniksa
Wróćmy teraz na rynek, bo w jego górnej części stoi rzeźba psa. Narosło wokół niej wiele opowieści i legend. Jedna z nich mówi o tym, że był to pies, który pochodził z Janowca, ale tak kochał Kazimierz, że wraz z początkiem wakacji przepływał rzekę, by spędzić tu trochę czasu.
Po jego śmierci, jeden z miejscowych malarzy postanowił go uczcić i poprosił zaprzyjaźnionego rzeźbiarza o pomoc. Do rzeźby pozował pies malarza o imieniu Werniks.
Przechodząc obok psa, warto dotknąć jego pyszczka, bo podobno przynosi to szczęście.
Kościół Farny
Za rzeźbą psa Werniksa znajduje się najbardziej charakterystyczny kościół w Kazimierzu Dolnym. To Kościół Farny, który jest nieodłącznym elementem krajobrazu tego miasta.
Wewnątrz można zobaczyć bogate dekoracje tj. zabytkowe ołtarze, rzeźby oraz malowidła ścienne, które świadczą o dorobku artystycznym minionych lat.
Znajduje się tu również jeden z najcenniejszych zabytków miasta – jedne z najstarszych organów w Polsce, które do dziś zachowały pełną funkcjonalność.
Kościół Farny znajduje się na Szlaku Renesansu Lubelskiego, podobnie jak Katedra Zmartwychwstania Pańskiego i św. Tomasza Apostoła w Zamościu.
Wzgórze Trzech Krzyży
Nad rynkiem w Kazimierzu Dolnym wznosi się charakterystyczne wzgórze z trzema krzyżami.
Upamiętniają one epidemię cholery, która według wierzeń nawiedziła miasto, jako kara za grzechy mieszkańców.
Historia krzyży na wzgórzu jest jednak o wiele starsza, bo kiedyś miejsce to nazywane było Górą Krzyżową, co może świadczyć o istnieniu tu miejsca kultu.
Dojście na Wzgórze Trzech Krzyży jest stosunkowo proste i nie zajmuje wiele czasu, bo wznosi się na około 50 metrów nad centrum miasta.
Ze szczytu wzgórza rozciągają się piękne widoki na Kazimierz Dolny, wijącą się Wisłę i okoliczne tereny.
Wstęp na wzgórze jest płatny (kosztuje kilka złotych).
Zamek w Kazimierzu Dolnym
Na wzniesieniu sąsiadującym ze Wzgórzem Trzech Krzyży znajdują się ruiny zamku, który został wzniesiony w pierwszej połowie XIV wieku za panowania króla Kazimierza Wielkiego i przez wieki był świadkiem ważnych wydarzeń. Jego strategiczne położenie miało kluczowe znaczenie dla ochrony szlaku handlowego.
Zamek był wielokrotnie przebudowywany. Został zniszczony przez Szwedów w czasie potopu, a kolejne lata też nie były dla niego zbyt łaskawe.
Dziś ruiny zamku udostępnione są do zwiedzania. Można pospacerować po zamkowym dziedzińcu, zobaczyć niewielką wystawę i wejść na punkt widokowy, z którego widać panoramę miasta.
Baszta w Kazimierzu Dolnym
Naszym zdaniem lepszy widok można podziwiać z baszty, która stoi w odległości około 200 metrów od zamku.
Baszta została zbudowana za czasów Władysława Łokietka, miała stożkowy dach i była wyższa niż obecnie. Prawdopodobnie początkowo rola budowli polegała na strzeżeniu przeprawy na Wiśle oraz na poborze ceł, a gdy wybudowano zamek, służyła jako latarnia rzeczna.
W czasie wejścia na taras widokowy można zapoznać się z historią i znaczeniem wieży dla dziejów miasta.
Na zwiedzanie zamku i baszty obowiązuje łączony bilet. Kosztuje 12 zł.
Mały Rynek i synagoga
Przed II wojną światową Kazimierz Dolny był miastem wielokulturowym z przeważającą liczbą ludności żydowskiej. Żydzi osiedlali się w Kazimierzu już od średniowiecza, a w XVII wieku powstała tu pierwsza murowana synagoga, która stoi w pobliżu Małego Rynku.
Obecnie na dolnym piętrze zorganizowana jest wystawa.
Klasztor i sanktuarium na Wietrznej Górze
Po przeciwnej stronie miasta względem Wzgórza Trzech Krzyży wznosi się Wietrzna Góra, na której według tradycji rozpoczęła się historia Kazimierza Dolnego. Uważa się, że to tutaj powstała pierwsza osada, która dała początek miastu.
Dziś na zboczu góry znajduje się zespół klasztorny należący do franciszkanów, do którego prowadzą zadaszone schody.
Można tu zobaczyć Sanktuarium Matki Boskiej Kazimierskiej.
Z Wietrznej Góry można spojrzeć na miasto z zupełnie innej perspektywy.
Piekarnia Sarzyński i kazimierskie koguty
Spacerując po Kazimierzu Dolnym, na pewno natkniecie się na wizerunek koguta, który często przyjmuje postać tradycyjnego wypieku przypominającego chałkę. Najpopularniejszym miejscem, w którym można kupić koguta plecionego ręcznie, jest piekarnia Sarzyński.
Tradycja wypiekania kazimierskich kogutów powstała na pamiątkę uratowania Kazimierza ze szponów diabła, który się tu zadomowił i upodobał sobie miejscowe koguty.
Ostatni kogut schował się przed diabłem, a w tym czasie zakonnicy poświęcili jego norę. Diabeł nie mógł znieść zapachu wody święconej, więc uciekł w popłochu.
W piekarni Sarzyński można także nauczyć się lepienia kazimierskich kogutów, bo organizowane są tu warsztaty.
Nowy cmentarz żydowski
Oddalimy się teraz trochę od ścisłego centrum, by zobaczyć nowy cmentarz żydowski. Powstał po 1945 roku, po tym, jak stary cmentarz został zniszczony przez Niemców. Nagrobne płyty wykorzystano wtedy do wybrukowania drogi do siedziby Gestapo.
W latach 80. XX wieku płyty odzyskano i umieszczono na potężnej ścianie, która nazywana jest Ścianą Płaczu.
Wąwóz Korzeniowy Dół
Kazimierz Dolny leży w Krainie Wąwozów Lessowych. Wąwozy te zostały ukształtowane przez erozję wodną, w wyniku której powstały wąskie doliny o stromych ścianach, sięgające nawet kilkunastu metrów głębokości. Kazimierz Dolny jest wręcz otoczony wąwozami, którymi można spacerować.
Najpopularniejszym i najbardziej spektakularnym wąwozem w Kazimierzu Dolnym jest Korzeniowy Dół, który znajduje się około 2 kilometrów od centrum miasta. Ma długość około 400 metrów, a jego nazwa pochodzi od licznych korzeni drzew odsłoniętych przez erozyjną działalność wody.
Pnie i korzenie przybierają tu baśniowe formy, które wyrastają wprost nad naszymi głowami.
Warto wiedzieć, że tak naprawdę Korzeniowy Dół nie jest typowym wąwozem, ale głębocznicą. Przypomina naturalny wąwóz, ale swoje powstanie zawdzięcza w dużym stopniu działalności człowieka.
Stara Chata
Z wąwozu Korzeniowy Dół udamy się nad Wisłę. Po drodze zobaczymy jeszcze Starą Chatę, w której mieści się Siedlisko Lubicz.
To najstarsza drewniana chata w Kazimierzu Dolnym, która jest zabytkim klasy zerowej. Oznacza to, że obiekt ten ma ogromną wartość historyczną i artystyczną.
Zabytki klasy zerowej to obiekty o najwyższej wartości artystycznej, historycznej i naukowej w skali światowej, które mogą być uznane za pomnik historii.
Nie ma pewności co do dokładnej daty powstania chaty, ale technika budowy bez użycia piły wskazuje na to, że powstała około 1700 roku.
Stara chata została odrestaurowana w latach 80. XX wieku. Postawiono ją na nowych fundamentach i poddano renowacji.
Chata dysponuje sześcioma miejscami noclegowymi, łazienka oraz aneksem kuchennym. W sezonie letnim funkcjonuje tu kawiarnia.
Wisła i spichlerze
Kazimierz Dolny swój złoty wiek zawdzięcza handlowi zbożem, które transportowano Wisłą do Gdańska. Z tego względu od XVI do XVII wieku wybudowano tu kilkadziesiąt spichlerzy. Kilkanaście z nich zachowało się do dziś.
Dziś spichlerze oddalone są trochę od brzegu rzeki, bo na przestrzeni wieków przesunęło się jej koryto.
W Spichlerzu Ulanowskich mieści dziś Muzeum Przyrodnicze.
Wzdłuż Wisły utworzono ścieżkę spacerową, więc to idealne miejsce do odpoczynku. W sezonie letnim organizowane są tu rejsy po Wiśle.
Małopolski Przełom Wisły
Przez Kazimierz Dolny przebiega Małopolski Przełom Wisły. Obejmuje fragment rzeki wraz z jej naturalnym korytem o długości około 80 kilometrów.
Dlaczego Małopolski Przełom Wisły, skoro Kazimierz Dolny leży w województwie lubelskim?
Nazwa ta odnosi się do historycznego regionu Małopolski, którego granice w przeszłości obejmowały także tereny dzisiejszego województwa lubelskiego.
Albrechtówka
Kilka kilometrów od centrum Kazimierza znajduje się wzgórze Albrechtówka, z której można podziwiać panoramę wsi Mięćmierz, Małopolski Przełom Wisły oraz Zamek w Janowcu.
Mięćmierz
Wieś Mięćmierz to dawny przysiółek flisacki. Znajduje się tu wiele chłopskich chat krytych strzechą, które zostały przeniesione z miejsc, w których groziło im zniszczenie.
Wiatrak i Krowia Wyspa
Na stromej skarpie stoi zaś wiatrak kozłowy, który został zbudowany we wsi Osiny.
Z punktu widokowego przy wiatraku można spojrzeć m.in. na rezerwat Krowia Wyspa, który jest ostoją ptactwa wodnego.
Zamek w Janowcu
Widać stąd również Zamek w Janowcu, który wznosi się na wzniesieniu po drugiej stronie Wisły. To imponująca renesansowa warownia zbudowana została w XVI wieku przez rodzinę Firlejów.
By Zuzanna Kranc – Own work, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=82498356
Dziś pozostały po nim jedynie ruiny, które zostały częściowo odbudowane. Zamek w Janowcu pełni dziś funkcję Muzeum Nadwiślańskiego.
Wycieczka z Kazimierza Dolnego: Pałac w Kozłówce
Z Kazimierza Dolnego warto wybrać się na wycieczkę do jednego z najlepiej zachowanych pałaców w Polsce.
Pałac Zamoyskich w Kozłówce został zbudowany w XVIII wieku, ale swój obecny kształt przybrał dopiero na przełomie XIX i XX wieku.
Dziś mieści się w nim Muzeum Zamoyskich, które udostępniono do zwiedzania z przewodnikiem.
Bilet wstępu do pałacu kosztuje 40 zł.
W czasie wycieczki można zobaczyć, jak wystawnie żyły kiedyś magnackie rody, odwiedzić galerie sztuki i podziwiać bogato zdobione wnętrza. Można wyobrazić sobie, jak wyglądałyby inne polskie pałace i zamki, gdyby nie zostały zniszczone w czasie wojen i zgrabione po wojnach.
Pałac w Kozłówce otoczony jest ogrodem w stylu francuskiego baroku. Można tu zobaczyć urocze alejki, piękne kwiaty, a także spacerujące pawie.
W budynku dawnej powozowni znajduje się jedyna w Polsce Galeria Sztuki Socrealizmu, prezentującą rysunki, obrazy, grafiki i rzeźby z lat 50. XX wieku.
By Anwar2 – Own work, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=44221342
Województwo lubelskie skrywa jeszcze wiele ciekawych miejsc. Znajduje się tu wiele zielonych terenów, pięknych budowli i uroczych zakątków, ale o nich opowiemy w osobnym artykule o atrakcjach województwa lubelskiego.
