Jest taka kraina na wschodzie Polski, pełna malowniczych wzniesień, rozległych pól, drewnianych wież widokowych i czystej natury. Kraina, która dzięki malowniczym krajobrazom nazywana jest czasem polską Toskanią. To Roztocze – nasz polski cud natury.
Na Roztoczu znajdziemy ścieżki rowerowe, spływy kajakowe i szlaki piesze, ale też urocze miasteczka, lasy, stawy, rezerwaty, kamieniołomy i wiele innych ciekawych miejsc.
Zapraszamy na Roztocze!
Spis treści:
Zobacz film o Roztoczu
Kliknij w zdjęcie powyżej!
Ogólne informacje o Roztoczu
Roztocze to kraina geograficzna położona na południowo-wschodnim krańcu Polski, która leży w województwie lubelskim i podkarpackim, a jej wschodni kraniec sięga Lwowa.
Dzieli się na trzy części – Roztocze Zachodnie, Środkowe, które nazywane również Tomaszowskim oraz Wschodnie, którego duża część leży po ukraińskiej stronie. W tym artykule pokażemy Wam najpiękniejsze atrakcje polskiej części Roztocza.
Zatrzymamy się w Zwierzyńcu, który jest doskonałą bazą wypadową.
Zwierzyniec – stolica Roztocza
Sercem Roztocza jest Zwierzyniec, czyli miasteczko otoczone lasami Roztoczańskiego Parku Narodowego. Najbardziej znanym zabytkiem Zwierzyńca jest kościół położony na wyspie.
Kościół na Wyspie
Zwierzyniec powstał pod koniec XVI wieku jako dwór myśliwskich. Później rodzina Zamoyskich wybudowała pałacyk i przeniosła tu siedzibę Ordynacji Zamoyskiej. Do dziś zachował się m.in. budynek zarządu.
Zwierzyniec szczególnie upodobała sobie Marysieńka, żona Ordynata Jana „Sobiepana” Zamoyskiego.
Według legendy to dla niej wykopano staw oraz postawiono na wyspie altanę teatralną, którą później przekształcono w Kościół pod wezwaniem św. Jana Nepomucena.
Święty Jan Nepomucen często przedstawiany jest w pobliżu wody, co nawiązuje do jego męczeńskiej śmierci przez utopienie w rzece.
Do Kościoła na Wyspie prowadzi mostek, a wokół stawu biegnie malownicza ścieżka.
Browar w Zwierzyńcu
W ramach Ordynacji Zamojskiej na początku XIX wieku powstał Browar w Zwierzyńcu. Został założony przez Stanisława Kostkę Zamoyskiego jako miejsce produkcji angielskiego portera.
Jest to jeden z najstarszych działających browarów w Polsce, który przez lata zachował tradycyjne metody warzenia piwa. Obecnie należy do lubelskiego Browaru Perła.
Budynek browaru można zwiedzać z przewodnikiem. W czasie wycieczki można zobaczyć dawną fermentownię z otwartymi kadziami i starą warzelnię. Pozwala ona poznać proces produkcji piwa oraz historię tego miejsca. Na zakończenie zwiedzania odbywa się degustacja.
Na dziedzińcu browaru znajduje się pijalnia, w której można spróbować różnych gatunków piwa. Organizowana jest tu także letnia akademia filmowa oraz kino plenerowe.
Ciekawostką jest to, że ceglana część budynku kształtem przypomina jedną z pierwszych butelek, w jakich produkowano tutaj piwo.
Zwierzyńczyk
W Zwierzyńcu warto też pospacerować po parku Zwierzyńczyk, w którym odtworzono zabytkowy układ dawnego parku pałacowego. Znajdziemy tu ławeczki, mostki, kanały i alejki, które prowadzą wśród natury.
Zalew Rudka
W Zwierzyńcu znajduje się też Zalew Rudka, malowniczo położony zbiornik wodny, otoczony lasami i innymi zielonymi terenami. To doskonałe miejsce do relaksu i aktywnego wypoczynku na świeżym powietrzu.
Zalew Rudka oferuje liczne atrakcje, w tym kąpielisko, plaże, wypożyczalnię sprzętu wodnego oraz wyznaczone miejsca do wędkowania.
Zalew jest też ważnym punktem dla organizowanych na rzece Wieprz spływów kajakowych.
Meandry Wieprza – spływy kajakowe
Przez Zwierzyniec przepływa bowiem rzeka Wieprz, która tworzy malownicze meandry wijące się wśród lasów i łąk.
W czasie spływu ciszę zakłóca jedynie bzyczenie owadów i zanurzające się w wodzie wiosła.
W okolicach Zwierzyńca funkcjonuje wiele firm organizujących spływy kajakowe, które oferują różne trasy i poziomy trudności.
Wieprz to nie jedyna rzeka na Roztoczu, umożliwiająca pływanie kajakiem, ale zdecydowanie najpopularniejsza. Można też wybrać m.in. rzekę Tanew i Ładę.
Przed nami najbardziej zielone miejsce na Roztoczu, czyli Roztoczański Park Narodowy.
Roztoczański Park Narodowy
95% powierzchni Roztoczańskiego Parku Narodowego zajmują lasy. Poprzecinany jest licznymi ścieżkami rowerowymi i szlakami turystycznymi, dzięki którym można odkryć jego bogatą florę i faunę.
W XVI wieku na polecenie kanclerza i hetmana wielkiego koronnego Jana Zamoyskiego utworzono zwierzyniec, który częściowo obejmował też obszar Roztoczańskiego Parku Narodowego. Był to obszar przeznaczony do organizacji polowań.
Dziś, na szczęście to obszar chroniony, który jest domem dla ponad trzech tysięcy gatunków zwierząt. Najbardziej znanym jest konik polski, ale o nim opowiemy trochę później. Można tu także spotkać jelenie, łosie, sarny, dziki, a także wilki i rysie.
Stawy Echo i Rybakówka
W Roztoczańskim Parku Narodowego znajdują się Stawy Echo. To kompleks czterech stawów, które zasilane są okresowo. Największy z nich w sezonie letnim służy jako kąpielisko.
Można tu poplażować, popływać, pospacerować po drewnianych kładkach oraz zobaczyć niesamowite odkryte korzenie drzew. Erozję spowodowało użytkowanie plaży, co doprowadziło do cofania się granicy lasu.
Przy Stawach Echo stoi wieża widokowa Rybakówka.
To pierwsza z uroczych wież widokowych na Roztoczu, które pokażemy Wam w tym filmie. Można z niej obserwować rozległe mokradła i ptaki wodne. Czasem pasą się tu także koniki.
Rezerwat Bukowa Góra
Wejdziemy teraz na Bukową Górę. Ścieżka rozpoczyna się obok Ośrodka Edukacyjno-Muzealnego Roztoczańskiego Parku Narodowego. Znajduje się tu też budynek Dyrekcji Parku, który mieści się w dawnym Pałacu Plenipotenta.
By Azymut (Rafał M. Socha) – Own work, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=34667172
Szlak biegnie przez drewnianą bramę i prowadzi w głąb lasu, a później obok Pomnika Pamięci Poległych Leśników.
Dalej przebiega przez obszar ochrony ścisłej, w którym przyroda jest chroniona bez ingerencji człowieka, dlatego można tu zobaczyć powalone, pokryte mchem drzewa.
Teraz już tylko trzeba wdrapać się po schodach, by dotrzeć na punkt widokowy, z którego roztacza się widok na Roztocze Środkowe.
Widać stąd miejscowość Sochy i charakterystyczne dla Roztocza pasiaste pola.
Biała Góra
Kolejnym pięknym miejscem w Roztoczańskim Parku Narodowym jest Biała Góra. Wejście na nią nie jest wymagające i trwa zaledwie kilka minut.
Chyba że po drodze zobaczycie koniki, wtedy droga na szczyt może się wydłużyć.
Na Białej Górze stoi wieża widokowa, z której roztacza się przepiękna panorama.
Rowery – Green Velo i Centralny Szlak Rowerowy
Przez Roztocze przebiega Centralny Szlak Rowerowy, a także Wschodni Szlak Rowerowy Green Velo, dlatego to idealne miejsce na wycieczkę rowerową. Poprowadzone są tu setki kilometrów szlaków rowerowych, które biegną przez różnorodne krajobrazy.
Zwiedzanie Roztocza z perspektywy siodełka to świetny pomysł, bo ścieżek rowerowych tu nie brakuje. Rower można wypożyczyć w Zwierzyńcu i stąd wyruszyć na odkrywanie roztoczańskiej natury.
Na rowerze można wybrać się np. do Florianki w Roztoczańskim Parku Narodowym, gdzie znajduje się Ośrodek Hodowli Stajennej Konika Polskiego.
Trasa nie jest długa, bo wynosi zaledwie 8 km w jedną stronę. Nie prowadzi tu droga dla samochodów, więc warto wybrać się tu na rowerze. Po drodze można zajrzeć na wcześniej wspomniane Stawy Echo i nad Czarny Staw.
Florianka
W logo Roztoczańskiego Parku Narodowego znajduje się konik polski. To rasa koni wywodząca się od dzikiego tarpana, który kiedyś zamieszkiwał tereny Europy Wschodniej. Koniki polskie znane są z wytrzymałości i zdolności przystosowania się do trudnych warunków.
Tarpany żyły w Polsce jeszcze w XVIII wieku. Niestety, podobnie jak wiele innych dzikich zwierząt, zostały wytępione przez człowieka. Udało się jednak częściowo zachować ten gatunek.
Dlaczego „konik polski”, a nie tarpan? Na przestrzeni wieków geny tarpana mieszały się z genami koni z okolicznych gospodarstw, co sprawiło, że możemy mówić jedynie o potomkach tarpanów, a nie o czystych tarpaniach.
Koniki polskie można zobaczyć w wielu miejscach na Roztoczu. Jeśli nie uda się Wam ich spotkać na roztoczańskich polach, wybierzcie się do Florianki. To dawna leśna osada ordynacka, której nazwa pochodzi od imienia czternastowiecznego rycerza Floriana Szarego.
Według legendy to właśnie tutaj rycerz został zaatakowany przez niedźwiedzia. W cieniu majestatycznego dębu jego siostra Janka opatrywała mu rany. Do dziś podobno pozostał tylko jeden świadek tych wydarzeń – Dąb Florian, noszący imię po wielkim rycerzu.
Górecko Kościelne
Można przedłużyć sobie wycieczkę rowerową i z Florianki pojechać do Górecka Kościelnego. Znajduje się tu zabytkowy drewniany kościół.
W Górecku Kościelnym można też zobaczyć drewnianą kaplicę położoną na wodzie, do której prowadzi imponująca aleja dębów.
W pobliżu kapliczki bije cudowne źródełko nazwane przez miejscową ludność Bożą Łezką.
Józefów
Popularnym miasteczkiem na Roztoczu jest też Józefów.
Fontanna w Józefowie
W jego centrum stoi urocza fontanna, która składa się z ośmiu rzeźb zwierząt, zamieszkujących okoliczne lasy.
To jeleń, wilk, konik polski, dzik, lis, bielik, ryś i głuszec. Na obrzeżach fontanny można zaś zobaczyć tabliczki z odciskami ich tropów.
Kamieniołom Babia Dolina i baszta widokowa
Geologiczne ukształtowanie Roztocza jest wynikiem procesów trwających miliony lat, które obejmowały obecność morza i przemieszczanie się lodowców. W efekcie powstały tu m.in. pokłady piaskowca, które były wydobywane w kamieniołomie Babia Dolina.
Dziś kamieniołom jest częścią szlaku geologicznego, który biegnie wśród białych skał.
Stoi tu też baszta widokowa, która oferuje wspaniałe widoki na potężny kamieniołom, miejscowość Józefów oraz rozległą Puszczę Solską. Konstrukcja wykonana z miejscowego wapienia i ma prawie 19 m wysokości.
Zalew w Józefowie
W Józefowie w wyrobisku dawnej kopalni piasku utworzono zalew.
Znajduje się przy nim strzeżona plaża, niewielki pomost i deptak.
Obok zalewu przebiega także szlak rowerowy Green Velo.
Rezerwat Czartowe Pole
W pobliżu Józefowa rozciąga się Rezerwat Czartowe Pole. Położony jest w Parku Krajobrazowym Puszczy Solskiej i obejmuje malowniczy przełom rzeki Sopot, a także ruiny XVII-wiecznej papierni.
Przez rezerwat prowadzi ścieżka dydaktyczna, która dzieli się na dwie części – górną i dolną.
Dolna ścieżka biegnie wśród soczystej zieleni wzdłuż koryta rzeki. Utworzono tu schodki, pomosty i drewniane mostki, które sprawiają, że spacer nią to prawdziwa przygoda.
Górna ścieżka prowadzi przez las.
Obie części tworzą pętlę, która ma niecałe 1,5 km długości.
Wieża widokowa w Suścu
W Suścu na wzniesieniu zwanym Górą Grabowicką stoi wieża widokowa, która przypomina średniowieczną basztę.
Ma około 12 m wysokości i składa się z dwóch tarasów widokowych, z których roztaczają się piękne widoki na roztoczańskie pola oraz i zalesione wzniesienia.
Rezerwat nad Tanwią i wodospad Jeleń
Pośród roztoczańskich gęstych lasów płynie malowniczo rzeka Tanew. Można tu zobaczyć naturalne progi skalne, które od dźwięku spadającej wody nazwane są szumami.
Przez Rezerwat nad Tanwią biegnie ścieżka dydaktyczna „Szlak Szumów”, która prowadzi wzdłuż rzeki drewnianymi pomostami i mostkami, przerzuconymi nad Tanwią.
Warto zboczyć ze ścieżki i pójść żółtym szlakiem do wodospadu na Jeleniu.
Jest to największy wodospad na Roztoczu, który ma około 1,5 m wysokości i ponad 9 m szerokości. Sam wodospad nie jest może jakoś bardzo spektakularny, ale znajduje się w przepięknym otoczeniu, no i trasa do niego jest niezwykle malownicza, bo prowadzi przez tajemniczy las.
By przejść Szlak Szumów, samochód można zaparkować na parkingu przy drodze albo obok baru „U Gargamela”. W przypadku drugiej opcji od razu można wejść na szlak.
Krasnobród – wieża widokowa
W Krasnobrodzie na szczycie kamieniołomu stanęła wieża widokowa, dlatego by się na nią dostać trzeba się trochę powspinać.
Wieża podobna jest do tej w Suścu, jednak widok, jaki się z niej rozpościera, jest jednak zupełnie inny, bo widać stąd m.in. pobliski zalew w Krasnobrodzie.
Restauracja Mama
Przed zwiedzaniem wschodniej części Roztocza, odwiedzimy jeszcze klimatyczną restaurację z domowym jedzeniem.
Można tu zjeść pyszne pierogi, ciasta i dania obiadowe, a wszystko smakuje jak u mamy! Nazwa tej restauracji to właśnie „Mama”.
Klimat jest tu cudowny, a wystrój nawiązuje do otoczenia.
W lokalu można zobaczyć wiele elementów związanych z piosenkarką Korą, która uwielbiała Roztocze i miała tu swój dom.
Zespół cerkiewny w Radrużu
Przeniesiemy się teraz na Roztocze Wschodnie. Pomimo tego, że tylko niewielka jego część leży w Polsce, znajdziemy tu wiele ciekawych miejsc.
Roztocze Wschodnie to przede wszystkim drewniane cerkwie, które stanowią kluczowy element dziedzictwa kulturowego tego regionu. Leżą na szlaku architektury drewnianej, który został stworzony w celu ochrony i promocji zabytków dawnej wsi.
Można tu zobaczyć m.in. Zespół Cerkiewny w Radrużu, który jest Oddziałem Muzeum Kresów w Lubaczowie.
Wpisany jest na listę światowego dziedzictwa UNESCO jako część grupy „Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat”. Wpis ten obejmuje 16 drewnianych cerkwi, 8 leżących w Polsce i 8, które leżą po ukraińskiej stronie.
Zespół cerkiewny udostępniony jest do zwiedzania z przewodnikiem, który opowiada o historii regionu i o tym, co działo się z cerkwią na przestrzeni lat. Wzniesiono ją w XVI w. bez użycia gwoździ. W takich budowlach stosowano techniki ciesielskie, które umożliwiały łączenie elementów drewnianych za pomocą złączy ciesielskich, kołków drewnianych i innych metod.
Wnętrze cerkwi zdobią malowane na drewnie polichromie oraz ikonostas.
Co ciekawe, w Zespole Cerkiewnym w Radrużu kręcono sceny do głośnego serialu „1670”. Odbył się tu sejmik szlachecki, który możemy zobaczyć w pierwszym odcinku.
Cerkiew w Nowym Bruśnie
Na Roztoczu Wschodnim stoi także inna drewniana cerkiew.
To cerkiew św. Paraskewy w Nowym Bruśnie. Jest to dawna świątynia greckokatolicka, która została wybudowana na początku XVIII w. Po renowacji należy do najpiękniejszych świątyń drewnianych cerkwi w Polsce.
Ruiny Cerkwi w Kniaziach
Wśród drzew i kamiennych krzyży skrywa się kolejne ciekawe miejsce.
Cerkiew w Kniaziach została zbudowana na przełomie XVIII i XIX wieku. Na początku XX wieku do cerkwi trafiły relikwie św. Paraskewy.
Święta Paraskewa była bułgarską mniszką kościoła prawosławnego, która żyła w XI wieku i nosiła imię „Piątek” na cześć męki Jezusa. Jest ona często czczona w tradycji prawosławnej, szczególnie na Bałkanach.
Cerkiew w Kniaziach została uszkodzona w wyniku ostrzału w czasie II wojny światowej w 1941 i spalona w 1944. Od tamtej pory ulegała dewastacji, zawaliły się kopuła i stropy. Obecnie świątynia jest w stanie ruiny i natura przejęła już nad nią kontrolę.
W tym miejscu były kręcone sceny do filmu „Zimna wojna” w reżyserii Pawła Pawlikowskiego.
Pałac Łosiów w Narolu
Wśród rozległych pól Roztocza Wschodniego wyłania się Barokowy pałac Łosiów w Narolu, wzniesiony w XVIII wieku.
Do pałacu prowadzi szeroka, szutrowa aleja, biegnąca wśród starych drzew.
Zbudowany został na planie podkowy przez hrabiego Antoniego Feliksa Łosia. Niestety pałac został spalony, zrabowany, a w czasie II wojny światowej ponownie spłonął i popadł w ruinę.
Obecnie pałac jest w rękach prywatnych i trwają prace nad jego odbudową oraz przywróceniem dawnej świetności.
Przed przyjazdem warto sprawdzić godziny otwarcia, bo obecnie na jego teren można wejść tylko w wybrane dni w tygodniu. Wstęp na teren pałacu jest płatny.
Muzeum i miejsce pamięci w Bełżcu
Skutki II wojny światowej widoczne są w tym regionie na każdym kroku.
Na terenie Roztocza znajdował się kiedyś obóz zagłady w Bełżcu. Był to jeden z trzech obozów śmierci utworzonych przez nazistowskie Niemcy w ramach akcji „Rainhard”, której celem była eksterminacja Żydów w Generalnym Gubernatorstwie.
Obóz funkcjonował od marca do grudnia 1942 roku. W tym czasie zamordowano w nim około 450 tysięcy osób przede wszystkim Żydów z Polski, ale także z innych krajów europejskich.
Ofiary, transportowane do Bełżca w zatłoczonych pociągach, były natychmiast kierowane do komór gazowych. Po zakończeniu operacji obóz został zniszczony, a teren zamaskowano, aby ukryć ślady zbrodni.
Obecnie na terenie dawnego obozu znajduje się pomnik i muzeum, które upamiętniają ofiary i opowiadają o tragicznych wydarzeniach tamtych lat.
Szczebrzeszyn
Chyba każdy słyszał o Szczebrzeszynie, ale czy wiecie, że miasto to leży na Roztoczu?
„W Szczebrzeszynie chrząszcz brzmi w trzcinie i Szczebrzeszyn z tego słynie„- słowa z wiersza Jana Brzechwy stały się na tyle popularne, że są dziś znanym łamańcem językowym, a na rynku w Szczebrzeszynie stanął pomnik chrząszcza.
A wiecie, że pomnik ten tak naprawdę nie przypomina chrząszcza? W rzeczywistości przedstawia owada z rzędu prostoskrzydłych (pasikonika lub szarańczę).
Wieża w Hoszni Ordynackiej
Szczebrzeszyn można odwiedzić po drodze na jeden z najpiękniejszych punktów widokowych na Roztoczu.
W malowniczym otoczeniu rozległych pól stoi wieża w Hoszni Ordynackiej. To zabytkowa, drewniana konstrukcja, która służyła niegdyś jako punkt obserwacyjny i strażniczy.
Dojazd do niej nie jest zbyt przyjemny, bo prowadzi po ażurowych płytach, ale warto go pokonać, bo z wieży roztaczają się wspaniałe widoki.
Niestety wieża jest obecnie podobno zamknięta, więc polecamy śledzić bieżące informacje w Internecie.
Zamość
Na koniec zostawiliśmy Zamość. Nie dlatego, że polecamy go najmniej, ale z racji tego, że nie leży na Roztoczu. Położony jest jednak na tyle blisko tego regionu geograficznego, że szkoda byłoby o nim nie wspomnieć.
Zamość nazywany jest miastem idealnym, Padwą północy, miastem arkad i perłą renesansu. Wszystko dzięki kanclerzowi i hetmanowi wielkiemu koronnemu Janowi Zamoyskiemu i architektowi Bernardo Morando.
Wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO Stare Miasto w Zamościu ma wiele do zaoferowania.
Rynek Wielki w Zamościu ma kształt kwadratu o boku 100 m, który świetnie wpisuje się w koncepcję renesansowego miasta idealnego. Można tu zobaczyć zabytkowe kamienice z podcieniami, a także imponujący ratusz z wachlarzowymi schodami.
Nie można też pominąć Twierdzy Zamość i fortyfikacji, z którymi Zamość niewątpliwie się kojarzy.
Jeśli chcecie dowiedzieć się więcej o Zamościu, zachęcamy do obejrzenia filmu na naszym kanale, który poświęciliśmy wyłącznie temu miastu: Zamość – renesansowe miasto idealne wpisane na listę UNESCO
Mamy nadzieję, że wycieczka po Roztoczu Wam się podobała i z tym filmem zaplanujecie udany wyjazd w te rejony 🙂
